Ana südü sarılığı

Ana südü sarılığı, yenidoğulmuş körpələrdə tez-tez rast gəlinən bir vəziyyətdir və əsasən ana südü ilə qidalanma səbəbindən yaranır. Bu vəziyyət adətən doğumdan sonra ilk həftələrdə müşahidə olunur və körpənin qanında bilirubin səviyyəsinin yüksəlməsi ilə əlaqədardır. Bilirubin, qırmızı qan hüceyrələrinin parçalanması nəticəsində yaranan bir piqmentdir və qaraciyər tərəfindən işlənərək bədəndən xaric edilir. Lakin yenidoğulmuşların qaraciyəri tam inkişaf etmədiyi üçün bilirubinin bədəndən çıxması yavaşlayır və nəticədə sarılıq əlamətləri ortaya çıxır.

Ana südü sarılığı təhlükəlidirmi?

Əksər hallarda bu vəziyyət ciddi sağlamlıq problemi yaratmır, lakin bilirubin səviyyəsi həddindən artıq yüksələrsə, tibbi müdaxilə tələb oluna bilər.

Ana südü sarılığının səbəbləri

Ana südü sarılığı müxtəlif səbəblərdən yarana bilər:

1. Ana südünün tərkibi:
   1. Ana südündə olan bəzi yağ turşuları və hormonlar bilirubinin bağırsaqlardan qana yenidən sorulmasını artırır.
   1. Bu hal bilirubinin bədəndən çıxmasını ləngidə bilər.
2. Qidalanma çatışmazlığı:
   1. Körpə kifayət qədər ana südü qəbul etmədikdə, bağırsaq hərəkətləri azalır və bilirubin orqanizmdə yığılır.
3. Bağırsaq hərəkətlərinin ləngiməsi:
   1. Körpənin bağırsaq hərəkətləri yavaş olduqda, bilirubin nəcislə bədəndən çıxmır və qana yenidən sorulur.
4. Qaraciyərin inkişaf etməməsi:
   1. Vaxtından əvvəl doğulan körpələrdə qaraciyər bilirubini normal sürətlə emal edə bilmir.

Ana südü sarılığı risk faktorları

Ana südü sarılığı riski aşağıdakı hallarda artır:

• Vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr (prematüre doğuş)
• Körpənin qeyri-kafi qidalanması
• Ailə tarixçəsində sarılıq olması
• Qan qrupu uyğunsuzluğu (ABO və Rh faktorları)
• Anada metabolik və ya hormonal problemlər (şəkərli diabet, tiroid xəstəlikləri)

Ana südü sarılığı əlamətləri

Ana südü sarılığı zamanı aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:

• Dərinin və gözlərin saralması (ilk olaraq üzdə başlayır, sonra bədənə yayılır)
• Həddindən artıq yuxululuq
• Zəif əmmə refleksi və iştahsızlıq
• Tünd rəngli sidik və açıq rəngli nəcis
• Çəki artımında ləngimə

Ana südü sarılığı nə qədər davam edir?

Ana südü sarılığı adətən 3-4 həftə davam edir və müalicə olunmazsa belə, öz-özünə azalır. Lakin bəzi körpələrdə sarılıq 6-8 həftəyə qədər davam edə bilər. Əgər sarılıq bir aydan çox davam edirsə və ya simptomlar pisləşirsə, həkimə müraciət etmək vacibdir.

Sarılığın davam etmə müddətinə təsir edən faktorlar:

• Körpənin qidalanma tezliyi – tez-tez qidalanan körpələrdə bilirubin daha tez xaric olur.
• Körpənin doğuş müddəti – vaxtından əvvəl doğulan körpələrdə sarılıq daha uzun davam edə bilər.
• Qan uyğunsuzluğu və qaraciyər funksiyası – bəzi genetik və tibbi faktorlar sarılığın müddətini uzada bilər.

Ana südü verməyə davam etməliyəm?

Bəli, ana südü verməyə davam etmək vacibdir!

Ana südü körpənin sağlamlığı üçün ən vacib qida mənbəyidir və sarılığın həll olunmasına kömək edir. Ana südü körpənin bağırsaq hərəkətlərini artıraraq bilirubinin daha tez xaric olunmasına kömək edir.

Ana südü verməyə davam etməyin faydaları:

• Bilirubin bədəndən təbii yollarla xaric olunur.
• Körpənin immunitet sistemi güclənir.
• Qidalanma rejimi normallaşır və çəki artımı təmin olunur.

Həkimlər ana südünü nə zaman dayandırmağı tövsiyə edir?

Nadir hallarda, çox yüksək bilirubin səviyyələrində həkim ana südünün qısa müddətlik dayandırılmasını tövsiyə edə bilər. Lakin bu qərar yalnız tibbi göstəriş əsasında verilir.

Alternativ həll yolları:

• Ana südünü sağaraq şüşə vasitəsilə qidalanmanı təmin etmək.
• Körpənin lazımi miqdarda maye qəbul etdiyindən əmin olmaq.

Ana südü sarılığı zamanı evdə görüləcək tədbirlər

Ana südü sarılığı zamanı valideynlər evdə aşağıdakı tədbirləri görə bilərlər:

1. Gün işığından faydalanmaq

• Körpəni gün ərzində 10-15 dəqiqə təbii gün işığında saxlamaq.
• Birbaşa günəş işığından çəkinərək, pəncərə arxasında gün işığı qəbul etmək.
• Gün işığı bilirubinin parçalanmasını sürətləndirir.

2. Tez-tez qidalandırmaq

• Körpəni hər 2-3 saatda bir ana südü ilə qidalandırın.
• Əgər körpə zəif əmir və ya qidalanmaqda çətinlik çəkirsə, ana südünü sağaraq verin.
• Su və digər mayeləri vermək əvəzinə yalnız ana südünə üstünlük verin.

Tövsiyə edilən qidalanma rejimi

Yaş Dövrü	Qidalanma Tezliyi	Miqdar (orta)
0-1 həftə	2-3 saatda bir	30-60 ml
1-4 həftə	3 saatda bir	60-90 ml
1-3 ay	3-4 saatda bir	90-120 ml

3. Körpənin fəaliyyətini artırmaq

• Körpəyə yumşaq masaj etmək və hərəkətlərini stimullaşdırmaq.
• Bağırsaq hərəkətlərini artırmaq üçün qarınüstü yatırmaq.

4. Körpənin nəcis və sidik ifrazını izləmək

• Sidik çıxışı gündə 6-8 dəfə olmalıdır.
• Nəcisin normal rəngdə olması bilirubinin bədəndən çıxmasını göstərir.

Nə zaman həkimə müraciət etməli?

Evdə aparılan tədbirlərə baxmayaraq, aşağıdakı hallarda mütləq pediatra müraciət edilməlidir:

• Sarılıq körpənin qarın və ayaqlarına qədər yayılıbsa.
• Körpə kifayət qədər qidalanmır və kilo almırsa.
• Körpə çox həddindən artıq yuxuludur və zəifdir.
• Sidiyin tünd sarı, nəcisin açıq rəngdə olması müşahidə olunursa.
• Sarılıq 4 həftədən çox davam edirsə və azalmazsa.
• Körpənin temperaturu yüksəlirsə və ya davamlı narahatlıq müşahidə edilirsə.

Ana Südü Sarılığı ilə Fizioloji Sarılığın fərqləri

Ana südü sarılığı tez-tez fizioloji sarılıqla qarışdırılır. Hər iki növ sarılığın fərqli səbəbləri və əlamətləri var.

Xüsusiyyət	Ana Südü Sarılığı	Fizioloji Sarılıq
Başlama vaxtı	4-7-ci gün	2-3-cü gün
Davam etmə müddəti	3-6 həftə	1-2 həftə
Müalicə tələbi	Adətən tələb olunmur	Tələb olunmur
Risk faktorları	Ana südünün tərkibi, qidalanma	Vaxtından əvvəl doğuş
Müalicə	Qidalanmanın artırılması	Qidalanmanın normallaşdırılması

Ana südü sarılığının diaqnozu

Ana südü sarılığının diaqnozu üçün aşağıdakı metodlar istifadə olunur:

1. Fiziki müayinə: Körpənin dərisinin və gözlərinin rəngi yoxlanılır.
2. Laborator testlər:
   1. Total bilirubin testi (TSB) – Qanda bilirubin səviyyəsi ölçülür.
   1. Transkutan bilirubinometriya (TcB) – Dəri üzərindən bilirubin səviyyəsi ölçülür.

Ana südü sarılığının müalicəsi

Ana südü sarılığı əksər hallarda xüsusi müalicə tələb etməsə də, aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:

1. Fototerapiya (işıq terapiyası):
   1. Xüsusi mavi işıq bilirubini parçalayaraq sidik və nəcis vasitəsilə bədəndən çıxarılmasını sürətləndirir.
   1. Müalicə müddəti körpənin bilirubin səviyyəsinə görə dəyişir (adətən 24-48 saat).
2. Tez-tez ana südü vermək:
   1. Ana südü bağırsaq hərəkətlərini artıraraq bilirubinin xaric olunmasını asanlaşdırır.
3. İntravenoz maye müalicəsi:
   1. Körpə susuzluq əlamətləri göstərirsə, venadaxili maye qəbul edilə bilər.
4. Qan dəyişdirmə transfuziyası:
   1. Nadir hallarda, bilirubin səviyyəsi kritik həddə çatarsa (20+ mg/dL), tətbiq edilir.

Tez-tez verilən suallar

Nəticə

Ana südü sarılığı yenidoğulmuşlarda tez-tez rast gəlinən bir vəziyyətdir və əksər hallarda müalicəsiz keçib gedir. Körpəni tez-tez qidalandırmaq və gün işığından istifadə etmək sarılığın tez keçməsinə kömək edir.