Uşaqlarda qızılca

Qızılca, uşaqlar üçün ən ciddi yoluxucu xəstəliklərdən biridir və tez-tez körpələrdə və peyvənd olunmamış şəxslərdə rast gəlinir. Bu xəstəlik hər nə qədər əsasən uşaqlar arasında yayılsa da, ailədəki bütün fərdlər üçün təhlükə yarada bilər. Qızılca həmçinin cəmiyyət səviyyəsində immunizasiyanın vacibliyini vurğulayan xəstəliklərdən biridir. Körpələr, uşaqlar və peyvənd olunmamış şəxslər arasında daha yüksək risk yaradan bu xəstəlik, ailədəki digər fərdləri də təsir altına ala bilər. Qızılcadan qorunmaq və onunla mübarizə aparmaq üçün bu məqalə sizə yol göstərəcək.

Qızılca nədir?

Qızılca hava-damcı yolu ilə yayılan viral infeksiyadır. Bu xəstəlik xüsusilə tənəffüs yollarını təsir edir və peyvənd olunmamış şəxslər arasında kütləvi yoluxmalara səbəb ola bilər.

Qızılca virusun xüsusiyyətləri

• Hava ilə yayılan virus: Yoluxmuş şəxsin öskürməsi, asqırması və ya danışması zamanı havaya yayılan damcılarla ötürülür.
• Yüksək yoluxuculuq: Peyvənd olunmamış şəxslər arasında qızılcaya yoluxma riski çox yüksəkdir.
• Qapalı mühitlərdə təhlükə: Virus qapalı məkanlarda havada və səthlərdə 2 saata qədər aktiv qala bilər.

Kimlər daha çox risk altındadır?

• Peyvənd olunmamış körpələr və uşaqlar,
• İmmuniteti zəif olan şəxslər,
• Hamilə qadınlar və xroniki xəstəlikləri olan insanlar.

Qızılca xəstəliyinin əlamətləri

Qızılcanın əlamətləri əsasən üç mərhələdə ortaya çıxır: ilkin əlamətlər, səpgilər və ağırlaşmalar.

İlkin əlamətlər

Qızılcaya yoluxmuş şəxslərdə ilk əlamətlər yoluxmadan 8-12 gün sonra özünü göstərir. Bu mərhələdə aşağıdakı simptomlar müşahidə olunur:

• Burun axması və tıxanıqlıq: Xəstəliyin ən erkən göstəricilərindən biridir.
• Quru öskürək: Tənəffüs yollarında qıcıqlanmaya səbəb olur.
• Boğaz ağrısı: Virusun təsiri ilə iltihablanma nəticəsində yaranır.
• Yüksək hərarət: İlkin mərhələdə hərarət 38-39°C arasında olur.
• Halsızlıq və yorğunluq: Körpələrdə enerjisizlik və qeyri-adi yuxu halı müşahidə edilə bilər.
• Gözlərin qızarması: İşığa qarşı həssaslıq yaranır.
• Koplik ləkələri: Ağızda yanaqların daxili hissəsində kiçik ağ nöqtələr şəklində görünür.

Qızılca səpgiləri

Qızılca səpgiləri xəstəliyin ən xarakterik əlamətidir:

• Haradan başlayır: Səpgilər adətən qulaqların arxasından və boyundan başlayır.
• Necə yayılır: Üz, boyun, bədən və qollara doğru irəliləyir.
• Davametmə müddəti: Səpgilər 4-8 gün ərzində davam edir.

Digər simptomlar

Qızılca simptomları inkişaf etdikcə xəstədə aşağıdakılar baş verə bilər:

• Yüksək qızdırma: Temperatur 40°C-ə qədər yüksələ bilər.
• Tənəffüs çətinliyi: Öskürək və burun tıxanıqlığı artır.
• Həzmsizlik və diareya: Xüsusilə körpələrdə qarın narahatlığı yaranır.
• Bədən ağrıları: Xəstənin əzələlərində və oynaqlarında ağrılar ola bilər.

Qızılcanın Yaranma Səbəbləri

Qızılcanın yaranma səbəbi qızılca virusudur. Virus yalnız insandan insana ötürülür və xəstəliyə səbəb olan əsas amillər aşağıdakılardır:

• Peyvənd olunmamaq: Qızılcaya qarşı peyvənd almayan şəxslər risk altındadır.
• Yoluxmuş şəxslə təmas: Öskürmə, asqırma və ya danışıq zamanı havaya yayılan damcılarla yoluxma baş verə bilər.
• İmmunitet zəifliyi: İmmun sistemi zəif olan şəxslərdə xəstəlik daha ağır keçə bilər.

Qızılca zamanı nə etməli?

Qızılca diaqnozu qoyulduqda yoluxmuş fərdin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq və xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını almaq üçün müəyyən tədbirlər görülməlidir.

1. Yataq rejimi: Körpələr və uşaqlar tam istirahət etməlidir.
2. Bol maye qəbulu: Körpələr üçün ana südü, uşaqlar və böyüklər üçün su, çay və bulyon tövsiyə edilir.
3. Yüksək hərarətə nəzarət: Qızdırma salıcı dərmanlardan (parasetamol və ya ibuprofen) istifadə etmək olar (yalnız həkim məsləhəti ilə).
4. Təmiz mühit yaradın: Otağın havası təmiz və nəmli saxlanmalıdır.
5. Yoluxmanın qarşısını alın: Xəstə izolyasiya edilməlidir.

Qızılca zamanı qidalanma

Düzgün qidalanma qızılca ilə mübarizədə böyük rol oynayır. Körpələr və uşaqlar üçün qidalanma xüsusilə vacibdir, çünki onların immun sistemi daha həssasdır.

Nə yemək olmaz?

Bəzi qidalar xəstəliyin gedişatını ağırlaşdıra bilər:

• Şəkərli qidalar: İmmun sistemi zəiflədir.
• Yağlı və qızardılmış yeməklər: Həzm sistemini yükləyir.
• Acılı və ədviyyatlı qidalar: Boğazda qıcıqlanmaya səbəb ola bilər.

Tövsiyə olunan qidalar

• Ana südü: Körpələr üçün əsas qida mənbəyidir.
• Sulu yeməklər: Şorbalar, bulyonlar.
• Vitaminlər baxımından zəngin qidalar: Portağal, yerkökü, balqabaq (A vitamini üçün), limon, kivi (C vitamini üçün).
• Yüngül qidalar: Sıyıqlar, buxarda bişmiş tərəvəzlər.
• Bitki çayları: Çobanyastığı və ya nanə çayı.

Qızılca xəstəliyinin müalicəsi

Qızılca üçün spesifik antiviral müalicə mövcud deyil. Qızılca xəstəliyinin müalicəsinin məqsədi xəstəni rahatlatmaq, simptomları yüngülləşdirmək və ağırlaşmaların qarşısını almaqdır. Aşağıda qızılca zamanı diqqət yetirilməsi vacib olan baxım və müalicə üsulları haqqında ətraflı məlumat verilir.

1. Susuzlaşmanın qarşısını almaq

Qızılca zamanı ishal və ya qusma nəticəsində bədən maye itirir. Bu səbəbdən:

• Kifayət qədər su içmək: Bədəndə maye balansını qorumaq üçün su və elektrolit məhlulları qəbul edilməlidir.
• Şorbalar və bulyonlar: Yüngül və qidalandırıcı mayelər həm enerji verir, həm də susuzlaşmanı azaldır.
• Rehidratasiya məhlulları: Xüsusilə uşaqlarda itirilmiş elektrolitləri bərpa etmək üçün istifadəsi tövsiyə edilir.

2. Sağlam Qidalanma

Qızılca ilə mübarizə üçün güclü bir immun sistem vacibdir:

• Zülalla zəngin qidalar: Toyuq, balıq və yumurta immuniteti gücləndirir.
• Vitaminlər və minerallar: Portağal, yerkökü, kivi, balqabaq kimi qidalar A və C vitaminləri ilə zəngindir.
• Yüngül qidalar: Yoğurt, sıyıq və buxarda bişmiş tərəvəzlər həzm üçün daha uyğundur.

3. İnfeksiyaların müalicəsi

Qızılca zamanı ikincili infeksiyalar, məsələn, pnevmoniya, qulaq və ya göz infeksiyaları inkişaf edə bilər. 

Belə hallarda:

• Antibiotiklər: İkincili bakterial infeksiyaları müalicə etmək üçün uşaq həkimin təyin etdiyi antibiotiklər istifadə edilə bilər.
• Göz və qulaq gigiyenası: Gözləri ilıq su ilə təmizləmək və infeksiya üçün yerli müalicə vasitələrindən istifadə etmək tövsiyə edilir.

4. A vitamini əlavələri

Qızılca xəstəsi olan bütün uşaqlar və böyüklər üçün A vitamini əlavələri çox vacibdir:

• Dozaj: 24 saat fasilə ilə iki doza A vitamini qəbul edilməlidir. Körpələr və uşaqlar üçün pediatr tərəfindən yaşa uyğun dozaj təyin edilir.
• Faydaları:
  • Göz sağlamlığını qoruyur və korluğun qarşısını alır.
  • İmmuniteti gücləndirir və xəstəliyin şiddətini azaldır.
  • Qızılca ilə bağlı ölümlərin riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

5. Simptomların idarə edilməsi

• Qızdırma salıcı dərmanlar: Parasetamol və ya ibuprofen kimi dərmanlar hərarəti salmaq və bədən ağrılarını azaltmaq üçün istifadə olunur.
• Öskürəyin yüngülləşdirilməsi: Təbii bal əsaslı məhsullar, bitki çayları və nəmləndirilmiş hava öskürəyi azalda bilər.
• Yataq rejimi: Xəstə tam istirahət etməli, fiziki fəaliyyətdən çəkinməlidir.

6. Yoluxmanın qarşısının alınması

Qızılcaya yoluxmuş şəxslə təmasda olanlar üçün tədbirlər:

• Peyvənd: Yoluxmadan sonra ilk 72 saat ərzində qızılca peyvəndi vurulması xəstəliyin qarşısını ala bilər.
• İzolyasiya: Yoluxmuş şəxsin 4-7 gün müddətində izolyasiya edilməsi infeksiyanın yayılmasının qarşısını alır.

Nəticə

Qızılca ciddi, lakin düzgün baxımla idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Susuzlaşmanın qarşısını almaq, balanslı qidalanmanı təmin etmək və A vitamini əlavələrindən istifadə etmək xəstənin sağalma prosesində mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, ikincili infeksiyaların erkən müalicəsi və simptomların yüngülləşdirilməsi xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını ala bilər. Peyvənd isə qızılcanın qarşısını almaq üçün ən təsirli müdafiə vasitəsi olaraq qalır.